“माणूस जगताना काय कमावतो, यापेक्षा त्याने समाजाला काय दिले, यावर त्याच्या आयुष्याचे खरे मूल्य ठरते.”

हा विचार प्रत्यक्ष कृतीतून जगणारे आणि परिवर्तनाचा नवा अध्याय लिहिणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे ट्रेसेबल गिव्हिंग फाउंडेशनचे संस्थापक श्री. नरेशजी सुराणा. त्यांच्या सोबतीने सौ. सीमा सुराणा यांनीही ग्रामीण विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांच्या समाजकार्याची ओळख करून देताना मला मनस्वी आनंद होत आहे.

आजच्या धकाधकीच्या युगात मदतीचे अनेक हात पुढे येतात. मात्र, ती मदत पारदर्शक पद्धतीने शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचावी आणि देणाऱ्या व घेणाऱ्यामधील नाते विश्वासाचे असावे, हा आग्रह या कार्याला वेगळी ओळख देतो. शिक्षण, संस्कृती आणि विकासाच्या संधी ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा फाउंडेशनचा ध्यास प्रेरणादायी आहे.

एका शाळेपासून सुरू झालेला सेवाप्रवास

स्वतःचा उद्योग-व्यवसाय सांभाळताना आणि परदेशात कार्यरत असतानाही सुराणा दाम्पत्याने मायदेशातील गरजू विद्यार्थ्यांच्या गरजांकडे लक्ष दिले. शेतकरी, शेतमजूर, ऊसतोड कामगार आणि सर्वसामान्य कुटुंबांतील मुलांना शिक्षणासाठी आवश्यक साधने मिळावीत, या भावनेतून ट्रेसेबल गिव्हिंग फाउंडेशनच्या कार्याला सुरुवात झाली.

सुमारे सात ते आठ वर्षांपूर्वी एका शाळेला जोडून सुरू झालेला हा प्रवास आज ४० हून अधिक शाळांपर्यंत पोहोचला आहे. आठवीपर्यंत उपलब्ध होणाऱ्या मोफत पाठ्यपुस्तकांच्या सुविधेनंतर नववी-दहावीतील विद्यार्थ्यांसाठी पुस्तकांचा खर्च अडचणीचा ठरू शकतो, ही गरज ओळखून फाउंडेशनने या विद्यार्थ्यांना मोफत पाठ्यपुस्तके देण्याचा उपक्रम हाती घेतला.

लेखकाने दिलेल्या माहितीनुसार, एका पाठ्यपुस्तक संचाची किंमत सुमारे १,००० रुपयांहून अधिक आहे. सध्या दरवर्षी सुमारे ४,६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना पाठ्यपुस्तकांचा लाभ मिळत आहे; मागील सात ते आठ वर्षांतील उपक्रमांतून एकूण १९,००० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी लाभ घेतला आहे. ही मदत ग्रामीण कुटुंबांसाठी महत्त्वाचा शैक्षणिक आधार ठरत आहे.

डिजिटल वर्गखोल्यांतून शिक्षणाला नवसंजीवनी

पाठ्यपुस्तकांसोबतच काळाची गरज ओळखून सौ. सीमा सुराणा यांनी शाळांमध्ये डिजिटल वर्गखोल्या उभारण्याची योजना पुढे आणली. श्री. नरेश सुराणा यांनी या योजनेला पाठबळ दिल्यामुळे ४० हून अधिक शाळांमध्ये ८८ हून अधिक डिजिटल वर्गखोल्या मोफत उभारण्यात आल्याचे लेखक सांगतात.

ई-लर्निंग स्मार्ट प्रोजेक्टर सेटअप, डिजिटल शैक्षणिक साहित्य आणि ‘ई-सुंदरम’ आधुनिक सॉफ्टवेअरच्या सुविधांमुळे पारंपरिक अध्यापनाला तंत्रज्ञानाची जोड मिळाली. संगणक प्रयोगशाळा, विज्ञान प्रयोगशाळेसाठी सहाय्य आणि डिजिटल शिक्षणाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांसाठी नव्या संधी उपलब्ध होत आहेत.

दर शनिवारी तज्ज्ञांशी थेट संवाद

डिजिटल सुविधा उभारल्यानंतर फाउंडेशनने त्यांचा शैक्षणिक वापर वाढवण्यासाठी ऑनलाइन अतिथी व्याख्यानांची मालिका सुरू केली. मागील तीन महिन्यांपासून शनिवारी सकाळी ९:१५ ते १०:१५ या वेळेत डॉक्टर, उद्योजक, प्रशासनातील अधिकारी, लष्करातील वरिष्ठ अधिकारी आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवर विद्यार्थ्यांशी संवाद साधत आहेत.

विविध ठिकाणांहून सहभागी होणारे हे तज्ज्ञ ४० हून अधिक शाळांतील सुमारे ४,६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करतात. वर्षभर अशा व्याख्यानांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना करिअर, आरोग्य, व्यक्तिमत्त्व विकास आणि जीवनातील विविध संधींची ओळख करून देण्याचा उपक्रम राबवला जात आहे.

सौ. सीमा सुराणा यांनी दुबईत असताना न्यू इंग्लिश स्कूल, लाखणगाव येथील विद्यार्थ्यांसाठी चार शनिवारी व्यक्तिमत्त्व विकास आणि इंग्रजी संभाषणाची विशेष ऑनलाइन सत्रे घेतली. विद्यार्थ्यांशी, शिक्षकांशी आणि पालकांशी झालेल्या चर्चेत या मार्गदर्शनाचा लाभ झाल्याचे अनुभव ऐकायला मिळाले.

ट्रेसेबल गिव्हिंग फाउंडेशन : उपक्रमांची ओळख

ट्रेसेबल गिव्हिंग फाउंडेशन (Traceable Giving Foundation – TGF) भारतातील ग्रामीण भागातील, विशेषतः महाराष्ट्रातील गरजू विद्यार्थ्यांच्या शिक्षण आणि कल्याणासाठी कार्य करते. तंत्रज्ञानाच्या मदतीने देणगीदार, स्वयंसेवक आणि गरजू शाळांना जोडणे, तसेच मदतीच्या वापराबाबत पारदर्शकता राखणे, ही संस्थेच्या कार्याची वैशिष्ट्ये असल्याचे लेखक नमूद करतात.

पारदर्शकता आणि विश्वासाची बांधिलकी

संस्थेच्या ऑनलाइन पोर्टलच्या माध्यमातून मदतीचा वापर कोठे आणि कसा झाला, याबाबत व्यवहारांचे तपशील आणि साहित्य पोहोचल्याची माहिती देणगीदारांना उपलब्ध करून दिली जाते, असे लेखक सांगतात. देणगीदार आणि शाळांमधील विश्वास अधिक दृढ करणे हा या व्यवस्थेचा उद्देश आहे.

गरिबी किंवा कौटुंबिक अडचणींमुळे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणात अडथळे येऊ नयेत, त्यांना योग्य मार्गदर्शन, आवश्यक साधने आणि पुढे जाण्याची संधी मिळावी, या ध्येयाने फाउंडेशन कार्यरत आहे. तंत्रज्ञान आणि सामाजिक संवेदनशीलता यांची सांगड घालणारे हे काम ग्रामीण शिक्षणासाठी आशादायी ठरते.

दातृत्वातून घडणारे उद्याचे भारत

मोफत पाठ्यपुस्तके, डिजिटल वर्गखोल्या, प्रयोगशाळांसाठी सहाय्य आणि तज्ज्ञ मार्गदर्शन या माध्यमांतून सुराणा दाम्पत्याने विद्यार्थ्यांच्या भविष्यासाठी केलेले कार्य मोलाचे आहे. शिक्षणाच्या संधी अधिक व्यापक करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांना आणि फाउंडेशनच्या संपूर्ण टीमला मी मनापासून धन्यवाद देतो.

महात्मा गांधीजी आणि लालबहादूर शास्त्रीजी यांच्या जयंतीनिमित्त सेवाभाव, प्रामाणिकपणा आणि सामाजिक जबाबदारी या मूल्यांचे स्मरण करताना या शैक्षणिक कार्याला मनःपूर्वक शुभेच्छा! श्री. नरेश सुराणा, सौ. सीमा सुराणा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या दातृत्वाला कृतज्ञतापूर्वक वंदन.

देण्याच्या संस्कारातून घडणारी पिढीच उद्या समाजासाठी मदतीचा हात पुढे करेल.

जय हिंद! जय महाराष्ट्र!

हा लेख लेखकाने दिलेल्या माहिती व अनुभवांवर आधारित आहे. संस्थेच्या उपक्रमांची आकडेवारी लेखकाच्या मूळ लेखानुसार दिली आहे.