श्रीगोंदा : तालुक्याचे प्रमुख ठिकाण असलेल्या श्रीगोंदा शहरात नोकरी, व्यवसाय, शिक्षण तसेच शासकीय व खासगी कामांसाठी दररोज मोठ्या प्रमाणात नागरिकांची ये-जा सुरू असते. आर्थिक गरजांमुळे अनेक नागरिक बँका, बिगर बँकिंग वित्तीय कंपन्या (NBFC) किंवा इतर वित्तीय संस्थांकडून कर्ज घेऊन दुचाकी आणि चारचाकी वाहने खरेदी करतात.

दरम्यान, श्रीगोंदा शहरासह काष्टी-दौंड चौक, जामखेड-दौंड मार्ग आणि परिसरातील काही रस्त्यांवर कर्जाचे हप्ते थकीत असलेल्या वाहनांचा शोध घेण्यासाठी काही व्यक्ती वाहनांचा कथित पाठलाग करतात किंवा ती वाहने रस्त्यावर अडवतात, अशा स्वरूपाच्या तक्रारी आणि चर्चा नागरिकांकडून व्यक्त होत आहेत.

संबंधित व्यक्ती स्वतःला बँक, फायनान्स कंपनीचे कर्मचारी किंवा अधिकृत Recovery Agent असल्याचे सांगत असल्याचेही काही नागरिकांचे म्हणणे आहे. मात्र या दाव्यांची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी अद्याप झालेली नाही.

कर्जवसुलीचा अधिकार; पण कायदेशीर प्रक्रियेचे पालन आवश्यक

कर्जाचे हप्ते थकल्यास संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेला कर्जकरारातील अटी आणि लागू कायदेशीर प्रक्रियेनुसार थकीत रकमेच्या वसुलीसाठी कारवाई करण्याचा अधिकार असू शकतो. मात्र वसुली करताना धमकी, शारीरिक किंवा शाब्दिक छळ, सार्वजनिक अपमान, जबरदस्ती किंवा नागरिकांच्या सुरक्षिततेला धोका निर्माण करणाऱ्या पद्धतींचा अवलंब करता येत नाही.

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या लागू निर्देशांनुसार बँका, NBFC आणि त्यांच्या Recovery Agents यांनी कर्जवसुली करताना धमकी, धाकदपटशा किंवा छळाचा अवलंब करू नये. वसुलीसाठी एजंटची नियुक्ती करण्यात आली असली तरी त्याच्या कृतींसंदर्भातील संबंधित वित्तीय संस्थेची जबाबदारी संपत नाही.

त्यामुळे कर्जाचे हप्ते थकीत असणे आणि त्यांची कायदेशीर वसुली करणे ही एक बाब आहे; तर सार्वजनिक रस्त्यावर वाहनाचा धोकादायक पाठलाग करणे, वाहन अडवणे किंवा चालकाला धमकावणे ही स्वतंत्रपणे तपासण्याची बाब आहे.

‘हप्ता थकला म्हणून रस्त्यावर पाठलाग करण्याचा अधिकार मिळतो का?’

वाहनाचा हप्ता थकला असला तरी Recovery Agent किंवा वित्तीय संस्थेच्या प्रतिनिधीला नागरिकांच्या जीविताला अथवा रस्त्यावरील वाहतुकीला धोका निर्माण होईल अशा पद्धतीने वाहनाचा पाठलाग करण्याचा अधिकार मिळत नाही.

अशा प्रकारचा पाठलाग झाला आणि चालकाने घाबरून वाहनाचा वेग वाढवल्यामुळे अपघात किंवा दुखापत झाली, तर संबंधित घटनेची स्वतंत्र चौकशी करणे आवश्यक ठरते.

कर्जवसुलीचा विषय असला तरी सार्वजनिक रस्त्यावरील नागरिकांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. घटनेची परिस्थिती, उपलब्ध पुरावे, प्रत्यक्षदर्शींची माहिती आणि पोलिस तपासाच्या निष्कर्षांनुसार संबंधितांची जबाबदारी निश्चित होऊ शकते.

वाहन ताब्यात घेण्याची प्रक्रिया काय?

कर्जावर खरेदी केलेल्या वाहनासंबंधीच्या करारामध्ये थकीत हप्ते, नोटीस, कर्जदाराला देण्यात येणारी संधी, वाहन ताब्यात घेणे आणि त्यानंतरची प्रक्रिया याबाबत अटी नमूद केलेल्या असू शकतात.

मात्र केवळ हप्ता थकला म्हणून कोणत्याही व्यक्तीला मनमानी पद्धतीने वाहन ताब्यात घेण्याचा अधिकार मिळतो, असे सरसकट म्हणता येणार नाही.

वाहन ताब्यात घेण्याची कोणतीही कारवाई कर्जकरारातील अटी, संबंधित बँक किंवा NBFCच्या Fair Practices Code, RBIचे लागू निर्देश आणि प्रचलित कायदेशीर प्रक्रियेनुसारच केली जाणे अपेक्षित आहे.

वाहन ताब्यात घेतल्यास संबंधित कर्जदाराला आवश्यक कागदपत्रे, वाहन ताब्यात घेतल्याची नोंद किंवा पावती आणि पुढील प्रक्रियेची माहिती देणेही महत्त्वाचे आहे.

आर्थिक मागणीबाबतच्या तक्रारींची चौकशी आवश्यक

वाहन अडवल्यानंतर अधिकृत पावती किंवा नोंद न देता रोख रकमेची मागणी केली जाते, अशा स्वरूपाच्या चर्चाही परिसरात ऐकायला मिळत आहेत. मात्र या दाव्यांची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी झालेली नाही. त्यामुळे या उल्लेखांना सिद्ध घटना किंवा कोणत्याही व्यक्तीच्या दोषाचा निष्कर्ष समजू नये.

एखाद्या नागरिकाकडून रक्कम मागण्यात आली असेल, तर संबंधित व्यक्तीने पावती मागावी आणि शक्यतो रोखीने व्यवहार करणे टाळावे. कोणतीही रक्कम भरण्यापूर्वी संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेच्या अधिकृत Customer Care क्रमांकावर संपर्क साधून मागणीची सत्यता तपासावी.

अशा प्रकारच्या तक्रारी प्रत्यक्षात प्राप्त झाल्यास संबंधित बँक, NBFC आणि पोलिसांनी त्या तक्रारींची वस्तुनिष्ठ चौकशी करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

‘बँकेचे कर्मचारी आहोत’ म्हणणाऱ्यांची अधिकृतता तपासा

एखादी व्यक्ती स्वतःला Recovery Agent, बँकेचा कर्मचारी किंवा फायनान्स कंपनीचा प्रतिनिधी म्हणून सांगत असल्यास नागरिकांनी सुरक्षितता लक्षात घेऊन पुढील बाबी तपासाव्यात:

• संबंधित व्यक्तीचे अधिकृत ओळखपत्र
• बँक किंवा वित्तीय संस्थेचे नाव
• Recovery Agencyचे नाव
• संबंधित कर्ज खात्याची माहिती
• बँक किंवा NBFCने दिलेले Authorization Letter
• वाहन ताब्यात घेण्यासंबंधीची अधिकृत नोटीस किंवा कागदपत्रे

एजंटने दिलेल्या मोबाइल क्रमांकावरच विश्वास न ठेवता संबंधित बँक किंवा वित्तीय संस्थेच्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध असलेल्या Customer Care क्रमांकावर संपर्क करून त्या व्यक्तीची नियुक्ती आणि कारवाई अधिकृत आहे का, याची खात्री करावी.

नागरिकांनी अशा प्रसंगी वाहन घेऊन पळून जाणे, शारीरिक प्रतिकार करणे किंवा वाद वाढवणे टाळावे. धमकी, जबरदस्ती किंवा संशयास्पद परिस्थिती निर्माण झाल्यास पोलीस हेल्पलाइन 112 किंवा स्थानिक पोलिसांशी तातडीने संपर्क साधावा.

नागरिकांनी पुरावे सुरक्षित ठेवावेत

कथित गैरप्रकाराचा अनुभव आल्यास नागरिकांनी सुरक्षिततेला प्राधान्य देत उपलब्ध पुरावे जतन करावेत. घटनेची तारीख, वेळ, ठिकाण, संबंधित व्यक्तीचे नाव, मोबाइल क्रमांक, वाहन क्रमांक, ओळखपत्राची माहिती, फोटो, व्हिडिओ, CCTV फुटेज, कॉल रेकॉर्ड किंवा आर्थिक व्यवहाराची पावती पुढील चौकशीसाठी महत्त्वाची ठरू शकते.

तक्रार करताना संबंधित बँक किंवा NBFCच्या Grievance Redressal Officerकडे लेखी तक्रार करावी. आवश्यकतेनुसार पोलिसांकडेही लेखी तक्रार नोंदवून तिची पोच घ्यावी.

संबंधित Recovery Agentsची अधिकृतता स्पष्ट करण्याची मागणी

श्रीगोंदा शहर आणि परिसरात वाहनांच्या मागावर फिरणाऱ्या व्यक्तींबाबत नागरिकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. संबंधित व्यक्ती अधिकृत Recovery Agents आहेत का, त्या कोणत्या बँक किंवा वित्तीय संस्थेसाठी काम करतात आणि त्यांना नेमके कोणते अधिकार देण्यात आले आहेत, याची वस्तुनिष्ठ पडताळणी करण्याची मागणी नागरिकांकडून होत आहे.

जर संबंधित व्यक्ती अधिकृत Recovery Agents असतील, तर त्यांनी कर्जकरारातील अटी, लागू कायदेशीर प्रक्रिया, संबंधित संस्थेचा Fair Practices Code आणि RBIच्या निर्देशांनुसारच काम करणे आवश्यक आहे.

एखादी व्यक्ती बँक किंवा वित्तीय संस्थेचे नाव वापरून अनधिकृतपणे नागरिकांना अडवत असल्याचे, धमकावत असल्याचे किंवा अनधिकृत आर्थिक मागणी करत असल्याचे तपासात आढळल्यास तिच्याविरुद्ध कायद्यानुसार योग्य कारवाई करण्यात यावी, अशी नागरिकांची अपेक्षा आहे.

पोलिसांकडून वस्तुनिष्ठ पडताळणीची अपेक्षा

श्रीगोंदा शहर आणि परिसरात व्यक्त होत असलेल्या या तक्रारी व चर्चांची पोलिसांनी वस्तुनिष्ठ दखल घेऊन आवश्यक ती पडताळणी करावी. तसेच अधिकृत Recovery Agents आणि वित्तीय संस्थांचे नाव वापरून अनधिकृतपणे कारवाई करणाऱ्या व्यक्ती यांच्यातील फरक नागरिकांना स्पष्ट व्हावा, अशी मागणी होत आहे.

यासंदर्भात कोणाकडे ठोस माहिती, पुरावे किंवा प्रत्यक्ष अनुभव असल्यास त्यांनी केवळ सामाजिक माध्यमांवर माहिती प्रसारित न करता संबंधित बँक, वित्तीय संस्था किंवा पोलिसांकडे लेखी तक्रार करावी, असेही आवाहन करण्यात येत आहे.

कर्जवसुली करा; पण नागरिकांच्या सुरक्षिततेला धोका निर्माण होऊ देऊ नका!

कर्जाचे हप्ते थकीत असल्यास संबंधित वित्तीय संस्थेला कायदेशीर वसुली प्रक्रिया राबविण्याचा अधिकार असू शकतो. मात्र ही प्रक्रिया राबविताना नागरिकांचा सन्मान, गोपनीयता आणि सुरक्षितता अबाधित राहणे आवश्यक आहे.

सार्वजनिक रस्त्यावर नागरिकांच्या जीविताला किंवा वाहतुकीला धोका निर्माण होईल अशी कोणतीही कृती टाळली पाहिजे. अधिकृत Recovery Agentsनी कायदेशीर मर्यादेत काम करावे आणि संशयास्पद किंवा अनधिकृत कारवाईबाबत प्रशासनाने निष्पक्ष चौकशी करावी, अशी मागणी नागरिकांमधून होत आहे.